Forljóð við vígslu Þjóðleikhússins, 20. apríl 1950
e. Tómas Guðmundsson

Að ljósum morgni, er hljóður gengur hjá
og heilsar ungri þjóð í vorsins nafni,
er Ísland risið hátt af svölum sjá.
Það siglir hvítum jöklum dægrin blá,
með sólskinshaf og sumar fyrir stafni.
Og eins og hjúpi horfin dýrðarsýn
í helgum ljóma kornung jörðin skín.
Hún gegnur fram og fyllir sviðið auða
þeim fögnuði, sem rís gegn harmi og dauða.

Því skal hér einnig vorið koma við.
Hér vígir Ísland fyrsta sumardegi
þá ungu list, sem eftir stundarbið
fer eldi logans helga um þetta svið,
og lifa mun, þótt menn og stefnur deyi.
Og vit að sá, er fyrstur hingað fer,
í fylgd með gömlu vori kominn er.
Því það er tvítugt skáld og skólapiltur,
sem skal hér fyrstur allra verða hylltur.

Já, Indriði hér stígur morgunmild
þín minning fram. Hér leiztu skyggnum augum
þá skjaldborg rísa um lands þíns list og snilld,
sem löngum þótti draumsýn einni skyld.
En þér brann ævilangt sú trú í taugum,
að þjóð sem hafnar heimsins list, er dæmd,
til hels, og þagnar, dæmd frá tign og sæmd.
Og víl og beyg þú lýstir lands þíns fjendur
og lýstir hvoru tveggja stríði á hendur.

Og sjá, hér munt þú koma enn í kvöld.
Þú kveður nýja þjóð til endurfundar
við týnda bernsku. Bak við þessi tjöld
vor bíður gleymd og löngu horfin öld,
sem fram á sviðið stígur innan stundar.
Og hér munum vér kynnast þeirri þjóð,
er þúsund ár sem barn við klettinn stóð,
en nöktum lófa lauk upp stórum fjöllum
og land sitt byggði álfaþjóð og tröllum.

Og það er nýársnótt. - Við bleikan ís
og nakta jökla kristallselfur syngja,
sem tunglskinsljóðum vekja vætt og dís.
Öll veröldin af hvítum svefni rís
og opnum hólum álfaklukkur hringja,
svo loftið skelfur. Landið allt í nótt
er leiksvið, skipað annarlegri drótt,
sem lýtur þeirri list, er snauðum  börnum
fær lyklavald að jörð og himinstjörnum.

Og hér fékk þjóðin borgið sinni sál.
Hér sveigði hún sín sköp til undirgefni
við kynslóðanna draum og bar á bál
hvern beiskan harm, nam allra vætta mál
og sótti þúsund ljóð og yrkisefni
í álfur, sem hún örlát djásnum hlóð.
Og aldrei hefur snauð og hlekkjuð þjóð
reist skáldskap sínum hærri himinborgir,
né helgað dýpri skynjun þyngri sorgir.

En tjaldið fellur. Senn er skipt um svið.
Sú sveit er kvödd, sem rakti álfaslóðir.
Því fólkið hefur numið nýjan sið,
og nýja trú. Þó ber svo ennþá við,
að hamraborgir hýsa lönd og þjóðir.
En það er listin ein, sem á þess vald
að opna bjargið, draga frá það tjald,
sem steindu myrkri menn og þjóðir skilur
og mennskri vitund skáldskap lífsins dylur.

Og bergið opnast. Undrið hefur gerzt.
Frá ógn og hruni skynjun vor er snúin
til liðs við allt, sem valdi dauðans verzt:
Í voru hjarta sigrar eða ferst
sú veröld guðs, sem oss var öllum búin.
Og þá, ef mannsins andi er orðinn skyggn,
öll ástúð lífsins, fegurð þess og tign,
skal rísa upp í hjarta hans og segja:
Sjá, hér er ég - og neita því að deyja!

Svo mótar listin vilja vorn og ráð,
og vel sé oss hvern dag, sem markið hækkar.
Því hér skal engum æðsta sigri náð:
Hvert afrek vort skal tákna nýja dáð.
Og það er sóknin sjálf, sem manninn stækkar.
En hafi Ísland hitt á óskastund
skal hingað sótt sú trú og fórnarlund,
sem menning vorri verður helgur andi.
Svo vaki drottins ást á þjóð og landi.